KAKARETŠO
YA KGORO YA DIKGWEBO TŠA SETŠHABA. VOUTU YA 30 YA POLELO
Dikgwebo tša mmušo tšeo di nago le bokgoni State Owned
Enterprises SOE , di bohlokwa katlegong ya naga ye nngwe le ye nngwe yeo e lego tseleng ya tlhabologo.
Marangrang le bogolo bja ekonomi ya lefase, maatla a mebaraka le koketšego yeo e lego gona dipeeletšong tša lefase, di fetogile hlohlo ya dinaga ka moka ka ge di tšwetša pele maikemišetšo a go hlabolla diekonomi tša tšona. Re tšere sephetho sa go dira gore mmušo e be wona mong wa mafelo a ekonomi a bohlokwa go kgonthišiša katlego ya lebaka le letelele.
Dikgwebo tša mmušo di swanetše go ba le tšhelete yeo e lekanego, gape yeo e sa fetogego gore di kgone go matlafatša methopo mebarakeng ya bosetšhaba le ya boditšhabatšhaba. Le ge mmušo o ka rekiša Dikgwebo tša mmušo mathomong le maemong a mangwe, o swanetše go oketša se bokgoning bja matlotlo le mebarakeng ya ditšhelete. Se se nyaka balantshe shiti ya mmakgonthe le bokgoni bja go šomišana le letseno la praebete.
Bokgoni bja go phethagatša e swanetše go ba ye nngwe ya dintlha tšeo di laolago Dikgwebo. Bokgoni bjo bjalo bja go phethagatša mošomo, bo swanetšwe ke bolaodi bja paale bja theknolotši. Ge tše ka moka di hlakantšwe, SOE e ka ba le khuetšo ekonoming ka mananeo a yona a dipeeletšo, bolaodi le dinyakišišo.
Mabapi le taba ya gore mmušo o rata go hlohleletša gore batho ba holege kgwebong ya ditaamane mono Afrika Borwa,
Alexkor ke sedirišwa sa maleba phethagatšong ya se. Le ge go le bjalo, e sa na le ditema tše pedi tše bohlokwa tšeo di swanetšego go lekolwa ge re etla mabakeng a tlhabollo ao a tseneletšego. Lebaka la mathomo ke la go dira gore batho ba Ritchersveld ba kgathe tema tlhabollong ya bona. La bobedi ke la malobanyana leo le amanago le maikemišetšo a go ala motheo wa go tšweletša tlhamoleswa ka mafelong a ditaamane a Namaqualand. Le ge go le bjalo, taba ya go lwela go bušetšwa naga, e bofile
Alexkor matsogo ge go etla tabeng tša ditšhelete le bolaodi. Ga bjale nako e re eme ka phefong, gomme re tla swanela go emiša ka ditirelo tše dingwe le go fediša tšeo di sego bohlokwa kgwebong.
Infraco e hlamilwe go kgonthišiša gore re ala motheo woo o nyakegago wa poledišano. Matšatšing ano ga go sa kgonega go phadišana ka tsebo ekonoming ya lefase ntle le go šetša dilo tše bjalo ka ditefelo tša fase, le marangrang a dikgokagano ao a tshepegago. Go na le dikgwebo tšeo di bego di ka atlega ekonoming ya rena, tšeo di šitišwago ke ditefelo tša marangrang a dikgokagano. Kgoolo ya ekonomi ya Afrika Borwa e imelwa ke marangrang ao a sa tshepagalego a dikgokagano.
Array (SKA) sehlopha sa dikhamphani tšeo di šomago ka theleskoupo se tšweletša ditsela tše diswa tša katološo ya marangrang a dikgokagano ao a fihlelelegago ka mašeleng.
Go humanwe tšhelete ya go lekana diranta tše dimilione tše 400 thekišong ya dithoto tšeo di sego bohlokwa.
Thekišo ye nngwe ya dithoto tše dingwe tša Denel tšeo di sego bohlokwa e tla phethagatšwa ngwageng wa ditšhelete wa 2007/2008. Go kopanywa ga makala ka moka a Denel, e sa le ye nngwe ya dintlha tše bohloka gomme kgoro yaka,
Ge ele mabapi le go reka ditlabakelo tša tšhireletšo, go
A400M di tšwela pele go tšweletša dikgoba ka indastering ya difofane ka kakaretšo
Mabapi le bokamoso, Denel e tla sepediša lesolo la go hlongwa ga ditheo tša tšweletšo tšeo di tlago tliša diphetogo phetišetšong ya ditheknolotši tša tšweletšo le tsebo lekaleng leo.
Eskom e tsebagaditše lenaneo la yona la diranta tše dibilione tše 150 mo mengwageng ye mehlano yeo e ilego go latela. Go ya go bo June lenyaga, ge ditiši tšeo di bego di sa šome di bušeditšwe mešomong, Eskom e tla kgona go ba le kabo yeo e balelwago go dimekawate tše 38
, le ge mašaledi a gona a tla ba a se nene. Kgoro yaka e tla tšwela pele go lekola lenaneo la go aga le maemo a kabo ya tšhireletšo. Ga bjale re boledišana le
Kgahlegelo ya boditšhabatšhaba e tšwela pele go gola gomme mono gae, SASOL e tsebagaditše gore e tsene fase ka ditherišano le PBMR ditherišanong tše mmalwa tše bohlokwa. Go šetše go bile le katlego ya go retega momaganyong ya lenaneo la thulaganyo la Eskom PWR le dithulaganyo tša rena tša Generation IV. Se se tla godiša go hlongwa ga ditheknolotši tše bohlokwa tikulogong ya rena le go kgontšha Afrika Borwa go phenkgišana le go kgatha tema sehleng se seswa sa enetši ya nuklea.
Ka Eskom go ile go hlongwa makala a maswa ao a ilego go
Gcabashe o ile go eta pele sehlopha seo se ilego go šoma le Boto ya Eskom le DPE go phethagatša mošomo wo wo mogolo.
Mošomo wo mogolo mo ke go feleletša dinyakwa tša ditšhelete le go fetola lenaneo-tshepedišo la ditšhelete la SAA, e lego kgato yeo e tlago dumelela SAA go tshepa balantshe shiti ya yona. Sebopego sa yona sa bointšeneere le sona se tla swanelwa gore se fetolwe.
Kgato yeo e tla akaretša go fetolwa ga sebopego sa yona ka go tliša badirišani le go fediša mešongwana yeo e sego bohlokwa. Mo nakong ya bjale ditherišano le diunione di gare di a kgatlampana.
dibukeng tša Transnet gomme ya e dira setheo seo se ikemetšego. Ge SAA le difofane tša yona tša theko ya fase tša Mango di tla ba di lebelelane le ditsela tša baeti ba bantši, SAX e tla šomana le ditselana tša baeti ba palwana ya fasana.
Le ge khamphani ye e na le dišere tša go balelwa go 30%
tšweletšong ya dikota tšeo di šomilwego, khuetšo ya yona ga bjale ke dipersente tše 2.5 ekonoming ya lekala leo, mola ka hlakoreng la mešomo ele 3.5%. Kabinete e amogetše taba ya gore setseka seo se šetšego sa Safcol,
Ka ngwaga wa 2006/7 boto ya Balaodi e amogetše leano la dipeeletšo la mengwaga ye mehlano la R64.5bn. Leano le la mengwaga ye mehlano le boeleditšwe ka 2007/8 gomme tšhelete ya lona e balelwa go R78bn. Maikemišetšo a dipeeletšo e be ele go katološa le go dira gore mešomo e swarelele lebaka le letelele, ka go oketša tšweletšo meepong ya tšhipi le malahla, go kaonafatša infrastraktšhara ya mabopong le kaonafatša dipeipi tša go tloga Durban go ya Johannesburg.
Ka tirišano le Boto re tsene fase ka go thala tlhako ya tirišano tirišong ya lefelo le leswa la dikhontheinara leo le agwago ka lebopong la Naqura, gomme dintlha tšeo di feleletšego mabapi le temana ye, re tla di tsebagatša mo nakong yeo e tlago.
SEDIRIŠWA SA DIPROJEKE TŠA MOHLAKANELWA
Koketšego ya nyakego ya dithoto tše bohlokwa yeo e lego gona lefaseng ka bophara, e feleletša e hlotše tšhalelo ka lehlakoreng la tšweletšo. Ka lenaneo-phadišano la tšweletšo le hlabollo, re ikemišeditše go nolofatša tlhabollo lekaleng la tšweletšo ka mono Afrika Borwa.
Re swanetše go šireletša dithoto tša rena tše bohlokwa, gomme tsela e tee yeo re ka kgonago go phetha se ka yona, ke go dira gore re itirele tšona mono gae.
Tšweletšo ya mohuta woo e tla swanela gore e kgone go bapetšega le ya dinaga tša boditšhabatšhaba ge re etla tabeng tša theko le khwalithi. Ka tirišano le JPF, Kgoro ya Thuto, Kgoro ya Mešomo le DiSeta tšeo di amegago, le
SOE ya rena, go tsenwe fase ka go nyakišiša dithuto, dikholetšhe, le dirutegi tšeo di ka kgonago go fetša tlhatlo ya tšona ya mešomong go SOE ya rena pele di ka ya go tsenela teko yeo e tsomegago ya kgwebo.
Go dirwa dinyakišišo mabapi le diphaephe tša go sepetša diela go tšwa Phalaborwa.
Projeke ya Afrika e tla utulla dintlha tše bohlokwa kontinenteng yeo go yona SOE ya Afrika Borwa e tlago thuša lenaneong la tlhabollo.
